Wat te zien in Montepulciano: de complete gids voor wijn, geschiedenis en pure Toscane

Op 605 meter hoogte, op een lange smalle heuvelrug tussen de Val di Chiana en de Val d'Orcia, ligt Montepulciano – een van de mooiste en meest complete middeleeuwse stadjes van Toscane. Renaissance-paleizen aan een plein dat kan rivaliseren met de mooiste van heel Italië. Een hoofdstraat die langzaam omhoog klimt langs cantines, winkeltjes en trattorie. En onder alles: een netwerk van eeuwenoude kelders waar de Vino Nobile di Montepulciano rijpt in gigantische eikenhouten vaten – de eerste Italiaanse rode wijn ooit die het DOCG-keurmerk kreeg.

Wat te zien in Montepulciano? De vraag is bijna makkelijker andersom te beantwoorden: wat is hier níet de moeite waard? De Piazza Grande met haar renaissance-architectuur. De toren van het Palazzo Comunale met het beste uitzicht van de stad. De wonderbaarlijke Tempio di San Biagio op de heuvel buiten de stadsmuren. De ondergrondse wijnkelders – sommige gratis te bezoeken – die je meenemen in een wereld van koele gewelven, houten vaten en de geur van rijpende Sangiovese. En als je in augustus bent: het spectaculaire Bravìo delle Botti, waarbij de acht wijken van de stad enorme houten tonnen de steile straatjes op rollen.

Vanaf hu Norcenni Girasole Village rijd je er in iets meer dan een uur. Genoeg voor een volledige dag waarbij je Montepulciano in al zijn facetten ontdekt.

Montepulciano in het kort: waarom dit stadje de moeite waard is

Panoramisch uitzicht op de Val d'Orcia vanuit Montepulciano

Montepulciano is niet zomaar een mooi Toscaans borgo. Het is een stadje met een eigenheid en een schaal die je in veel bekendere plaatsen mist. Klein genoeg om in een dag te verkennen, rijk genoeg om je de hele dag bezig te houden.

De stad ligt op de grens van twee van de mooiste landschappen van Toscane: de Val d'Orcia – UNESCO Werelderfgoed – ten zuiden, en de Val di Chiana ten oosten. Vanaf de hoogste punten van Montepulciano zie je beide landschappen tegelijk: een panorama van wijnrangen, cipressen, middeleeuwse torens en glooiende heuvels dat je bijblijft.

Maar de echte reden om te gaan is de combinatie van architectuur en wijn die je nergens anders vindt. De Renaissance-paleizen aan de Piazza Grande zijn van een kwaliteit die je eerder in Florence verwacht dan in een dorp van 14.000 inwoners. En onder diezelfde paleizen, letterlijk onder het plein, liggen de kelders van de beroemdste wijnhuizen van de stad – waar de Vino Nobile di Montepulciano DOCG rijpt in de stilte van gewelfde ruimtes die al eeuwen hetzelfde doel dienen.

De Vino Nobile di Montepulciano was in 1980 de eerste Italiaanse rode wijn die het DOCG-keurmerk ontving – de hoogste kwalificatie van het Italiaanse wijnsysteem. Dat maakt Montepulciano tot meer dan een mooi stadje: het is de bakermat van de Italiaanse wijnclassificatie.

Wat te zien in Montepulciano: de Piazza Grande

De imposante Piazza Grande van Montepulciano omgeven door renaissance-paleizen

Op het hoogste punt van Montepulciano – na een klim door de steilste steegjes van de stad – ligt de Piazza Grande. Dit rechthoekige plein is het hart van de stad en een van de mooiste renaissance-pleinen van heel Toscane: omgeven door imposante paleizen, een kathedraal en een klokkentoren, met in het midden de middeleeuwse waterput Pozzo dei Grifi e dei Leoni (de Put van de Griffioenen en de Leeuwen).

De sfeer op de Piazza Grande is anders dan op de meeste Toscaanse pleinen: minder toeristisch druk dan Siena of San Gimignano, maar rijker en indrukwekkender dan de meeste kleinere plaatsen. Een aperitivo op het terras van Caffè Poliziano met uitzicht over het plein is een van de eenvoudigste genoegens die Toscane te bieden heeft.

Palazzo Comunale en de klokkentoren

Het Palazzo Comunale – het stadhuis van Montepulciano – is bewust ontworpen als echo van het Palazzo Vecchio in Florence. De toren, de kantelen, de proporties: het is een directe verwijzing naar de machtige stadsstaat die Montepulciano lang domineerde. Het resultaat is indrukwekkend en licht tegelijkertijd pretentieus – precies de juiste mix voor een Toscaans stadhuis.

De klokkentoren is te beklimmen via een smalle trap aan de binnenkant. De beloning is het beste uitzicht van de stad: 360° over de daken van Montepulciano, de wijngaarden van de omgeving, en bij helder weer tot aan de Monte Amiata in het zuiden en het Lago Trasimeno in het oosten.

Toegang klokkentoren: dagelijks 10:00-18:00, prijs circa €5 pp. Palazzo Comunale gedeeltelijk toegankelijk voor bezoekers.

De Duomo: sober en indrukwekkend

De Cattedrale di Santa Maria Assunta aan de Piazza Grande heeft een onvoltooide gevel – de bakstenen voorzijde die je ziet is niet de afwerking maar het ruwbouw-stadium dat nooit werd voltooid. Die soberheid geeft de kerk een eigenaardig karakter: van buiten streng en gereserveerd, van binnen rijk en meeslepend.

Het absolute hoogtepunt van het interieur is het triptiek van de Assunta van Taddeo di Bartolo (1401) achter het altaar – een groot schilderij in goudgele en blauwe tonen met de Kroning van Maria als centraal thema. Links van het altaar: een font van Giovanni di Agostino uit de 14e eeuw dat de overgang toont van de gotiek naar de vroege renaissance.

Toegang: gratis | Openingstijden: dagelijks 9:00-12:30 en 15:00-18:00.

Palazzo Contucci, Palazzo Nobili Tarugi en de waterput

Rondom de Piazza Grande staan nog twee paleizen die de moeite waard zijn. Het Palazzo Nobili Tarugi – ontworpen door Antonio da Sangallo de Oudere – heeft een imposante portico met zes zuilen aan de voorzijde die het plein mede zijn grandeur geven. Het Palazzo Contucci ernaast is het wijnhuis van dezelfde naam: je kunt hier direct de kelder inlopen voor een proeverij.

In het midden van het plein: de Pozzo dei Grifi e dei Leoni – een renaissance waterput met twee griffioenen en twee leeuwen die de opening bewaken. De griffioen is het symbool van Montepulciano, de leeuw dat van Florence – een stenen herinnering aan de politieke tweespalt van de stad.

Il Corso: de klim naar boven

Il Corso – de schilderachtige hoofdstraat die omhoog leidt naar de Piazza Grande

De hoofdstraat van Montepulciano – technisch drie straten die in elkaar overgaan: Via di Gracciano nel Corso, Via di Voltaia nel Corso en Via dell'Opio nel Corso – loopt van de Porta al Prato aan de onderkant van de stad helemaal omhoog tot aan de Piazza Grande. Het is een klim van ruim 300 meter hoogteverschil, maar de straat maakt de klim de moeite waard: winkeltjes, cantines, trattorie, kleine piazzette en plotselinge uitkijkpunten over de Val d'Orcia wisselen elkaar af in een ritme dat je langzaam maar zeker omhoog voert.

Neem de tijd voor deze wandeling. Kijk in de etalages, stap een cantina binnen voor een gratis proefje, volg de geur van vers gebakken pici. Dit is Montepulciano op zijn best: niet het spectaculaire maar het alledaagse.

Torre di Pulcinella: de eigenaardige klok

Halverwege de klim naar de Piazza Grande staat de Torre di Pulcinella – een middeleeuwse toren met een eigenaardige bewoner bovenop: een houten figuur van Pulcinella, de komische Napolitaanse theaterfiguur in wit pak en puntige hoed, die op de klok slaat bij elk uur. Het is een onverwacht grappig element in een verder ernstige middeleeuwse omgeving – en een perfecte fotostop op de weg naar boven.

Porta al Prato en de stadsmuren

De Porta al Prato is de hoofdingang van Montepulciano – een robuuste middeleeuwse poort waar het stadsbusje net doorheen past (let op als je loopt). Vlak bij de poort begin je de klim langs Il Corso. Langs de buitenzijde van de stadsmuren loopt een smal pad met uitzicht over de Val di Chiana aan de oostkant. Een korte wandeling van 10 minuten geeft je een perspectief op de stad van buitenaf dat de foto's op de wens doet zijn gekomen.

De ondergrondse wijnkelders: het echte Montepulciano

De eeuwenoude gewelfde kelders onder Montepulciano – hart van de Vino Nobile

Onder het middeleeuwse centrum van Montepulciano strekt zich een netwerk van eeuwenoude kelders uit dat groter is dan je denkt. Bijna elk palazzo aan de Piazza Grande en langs Il Corso heeft een eigen cantina eronder – geslagen in de vulkanische tuffsteen van de heuvel, koeler dan de straatjes erboven, gevuld met de geur van eikenhout en rijpende Sangiovese.

Een bezoek aan een van deze kelders is niet optioneel als je Montepulciano echt wil begrijpen. Het is hier dat de stad zijn meest bijzondere dimensie toont: de eeuwenoude symbiose tussen architectuur en wijn, waarbij de paleizen niet alleen woonhuizen zijn maar ook wijnmakerijen, en de straten niet alleen looppaden maar ook de bovenste laag van een ondergrondse wijnwereld.

Cantina De' Ricci: de mooiste kelder van de stad

De Cantina De' Ricci aan Via Ricci is de meest indrukwekkende kelder van Montepulciano – een reeks gewelfde ruimtes die doen denken aan een ondergrondse kathedraal. Rijen van gigantische eikenhouten vaten staan opgesteld in gewelfde gangen van geslagen tuffsteen. De grotere vaten zijn tot 115 hectoliter – manshoog, imposant, functioneel.

De rondleiding duurt circa 45-60 minuten en combineert een bezoek aan de kelders met uitleg over het productieproces van de Vino Nobile. Daarna: een proeverij van vijf verschillende wijnen inclusief bruschetta met huisgemaakte olijfolie en lokale pecorino.

Adres: Via Ricci 11, Montepulciano | Openingstijden: dagelijks 10:00-18:00 | Prijs proeverij: circa €15-20 pp | Reserveren aanbevolen in het hoogseizoen.

Cantina Contucci: direct aan de Piazza Grande

De Cantina Contucci is misschien wel de gemakkelijkst te vinden kelder van de stad: de ingang bevindt zich direct aan de Piazza Grande, rechts van de Duomo. Dit is een van de oudste wijnhuizen van Montepulciano – de familie Contucci produceert hier al generaties lang Vino Nobile in dezelfde gewelfde ruimtes onder het renaissance-palazzo. Het karakter van Contucci is persoonlijker en minder formeel dan De' Ricci: rondleidingen zijn vaak met een familielid van de producent zelf.

Adres: Piazza Grande 13, Montepulciano | Openingstijden: ma-vr 9:30-12:30 en 14:30-18:30, za-zo op afspraak | Prijs proeverij: circa €10-15 pp | Geen reservering nodig voor kleine groepen.

Cantina Ercolani: gratis en verrassend authentiek

Een van de best bewaarde geheimen van Montepulciano is de Cantina Ercolani – een familiekantina vlakbij de ingang van het historische centrum die rondleidingen en wijnproeverijen aanbiedt volledig gratis. De rondleiding door de middeleeuwse kelders duurt circa 30 minuten en wordt geleid door enthousiaste familieleden. De proeverij achteraf omvat de Vino Nobile di Montepulciano en de Vin Santo van eigen productie. Ter plaatse inschrijven kan in tijdblokken van 30 minuten – maar kom vroeg, de plekken zijn beperkt.

Adres: vlakbij Porta al Prato, Montepulciano (volg de borden) | Openingstijden: dagelijks 10:00-17:00 | Prijs: gratis (donatie gewaardeerd) | Reserveren: ter plaatse, op de dag zelf.

Cantina Talosa: onder de Piazza Grande

De Cantina Talosa biedt een unieke ervaring: de kelders bevinden zich direct onder de Piazza Grande en het Palazzo Nobili Tarugi – een gangenstelsel van gewelfde tunnels dat letterlijk het fundament van het plein vormt. Hier rijpen de Vino Nobile-wijnen in vaten van 115 hectoliter Slavonisch eikenhout en kleine barriques van Frans hout. Bijzonder: Talosa produceert ook een Vin Santo di Montepulciano van uitzonderlijke kwaliteit – de druiven worden vier maanden gedroogd en rijpen daarna 15 jaar in kleine eikenhouten vaten.

Adres: Piazza Grande 1, Montepulciano | Openingstijden: dagelijks 10:00-18:00 | Prijs proeverij: circa €12-18 pp | Reserveren via de website.

De Vino Nobile di Montepulciano: wat je moet weten

De Vino Nobile di Montepulciano DOCG – de eerste DOCG-wijn van Italië

De Vino Nobile di Montepulciano is geen wijn die je proeft en vergeet. Gemaakt van de Prugnolo Gentile – een lokale kloon van de Sangiovese-druif die alleen in de omgeving van Montepulciano voorkomt – heeft de Nobile een karakter dat stevig en elegant tegelijkertijd is: rode vruchten, kruiden, leer, een lange afdronk met aanwezige maar zachte tannines.

De wijn moet minimaal 24 maanden rijpen voor hij op de markt mag komen, waarvan minimaal een jaar in houten vaten. De Riserva rijpt minimaal 36 maanden. Het feit dat de Vino Nobile di Montepulciano in 1980 het eerste DOCG-keurmerk van Italië ontving, zegt iets over de historische reputatie van deze wijn.

Vino Nobile vs Rosso di Montepulciano: welke kiezen?

Naast de Vino Nobile produceert de regio ook de Rosso di Montepulciano DOC – een jongere, toegankelijkere versie van dezelfde wijn, gemaakt van dezelfde druiven maar met minder rijpingstijd.

Advies: Begin de dag met een glas Rosso di Montepulciano bij de lunch (lichter, perfect bij pici). Bewaar de Vino Nobile Riserva voor de avond – of neem een fles mee terug naar hu Norcenni voor een perfecte afsluiting van de dag.

Wijnhuizen buiten de stadsmuren

Tenuta Valdipiatta (Via della Ciarliana 25A): Familiebedrijf geleid door Miriam Caporali, die zelf de rondleidingen geeft met aanstekelijke passie. Reserveer via www.valdipiatta.it.

Avignonesi (Via Colonica 1): Een van de meest gerenommeerde producenten van Montepulciano, ook bekend om hun uitzonderlijke Vin Santo Occhio di Pernice. Prijs proeverij: €20-40 pp.

Poliziano (Via Fontago 1): Grote, moderne wijnmakerij met wijngaarden over de Val di Chiana. Professionele rondleidingen, ook open voor walk-ins.

Tempio di San Biagio: de kerk op de heuvel

De Tempio di San Biagio – een renaissance-meesterwerk in travertijn buiten de stadsmuren

Twee kilometer buiten de stadsmuren van Montepulciano, bereikbaar via een lange laan van cipressen, staat de Tempio di San Biagio – een van de mooiste religieuze gebouwen van de Toscaanse renaissance. Ontworpen door Antonio da Sangallo de Oudere en gebouwd tussen 1518 en 1545, is San Biagio een perfect voorbeeld van de renaissance-ideaalvorm: een Grieks kruis met een centrale koepel en twee klokkentorens. Het materiaal is travertijn – de goudgele kalksteen die uit de omgeving van Siena komt – en de kleur verandert met het licht van de dag: roomwit in de ochtend, warm goud in de middag, oranje-roze bij zonsondergang.

Het uitzicht vanaf het platform voor de kerk is spectaculair: de Val di Chiana in zijn volle breedte, met Montepulciano op de heuvel links en de wijngaarden van de Nobile aan alle kanten. Het interieur is sober maar verfijnd: een enkel schip met zuilen, een koepelruimte met subtiele stucwerk-decoraties, en de serene stilte van een pelgrimskerk die nog steeds actief religieus wordt gebruikt.

Adres: Via di San Biagio 14, Montepulciano | Openingstijden: dagelijks 9:00-12:30 en 14:30-19:00 | Toegang: gratis | Parkeren: gratis parkeerplaats direct bij de kerk. Tip: Rijd naar San Biagio aan het einde van de middag – het licht op de travertijn bij zonsondergang is bijzonder mooi. Combineer met een glas Vino Nobile op het terras van Ristorante La Grotta direct naast de kerk.

Eten in Montepulciano: pici, pecorino en cinghiale

Pici all'aglione – de absolute must-try van de Montepulcianese keuken

De keuken van Montepulciano is Toscaans in de meest directe zin: weinig franje, goede producten, eerlijke bereidingen. Pici – de dikke, handgerolde pasta die uniek is voor Zuid-Toscane – is de absolute must-try. In Montepulciano eet je de pici het vaakst all'aglione (met een rijke knoflook-tomatensaus), al cinghiale (met wildzwijn-ragù) of ai funghi porcini (met porcini-paddenstoelen). Andere lokale adressen om te kennen: pecorino di Pienza, bruschetta met truffelolie, en de finocchiona (venkelsalami) die je bij elke cantina-proeverij tegenkomt.

Waar eten in Montepulciano? Drie adressen

Osteria Acquacheta (Via del Teatro 22): De meest geliefde trattoria van de stad voor vlees en pici. Het is er altijd vol – reserveer ruim vooraf of ga vroeg. De bistecca en de pici al cinghiale zijn de highlights. Prijs: €25-40 pp. Geen credit cards.

Caffè Poliziano (Via di Voltaia nel Corso 27-29): Het historische café van Montepulciano, geopend in 1868, met een art deco interieur en een terras met uitzicht over de Val di Chiana. Perfect voor ontbijt, lunch of een late aperitivo. Prijs: lunchgerechten €12-20.

Villa Nottola (buiten de stadsmuren, richting Nottola): Een restaurant in een voormalige boerderij met tuin en panoramisch uitzicht. Truffelravioli en geroosterde eend zijn de highlights. Prijs: €35-50 pp. Reserveren via www.villanottola.it.

Bravìo delle Botti: het tonnenrol-festival

Het Bravìo delle Botti – het spectaculaire tonnenrol-festival van Montepulciano

Als je de kans hebt om Montepulciano te bezoeken op de laatste zondag van augustus, doe het. Het Bravìo delle Botti is een van de meest onvergetelijke lokale festivals van heel Toscane – en zeker geen toeristische show, maar een evenement dat de stad echt bezighoudt in de weken ervoor.

Het principe is eenvoudig en tegelijkertijd fysiek uitputtend: de acht contrade (wijken) van Montepulciano sturen elk een team van twee sterke mannen die een houten ton van 80 kilogram de steile straatjes van de stad oprollen – helemaal van de benedenstad tot aan de Piazza Grande. De winnende contrada mag het schilderij (bravìo) van de heilige Johannes de Evangelist voor een jaar in hun wijk ophangen.

De sfeer in de dagen voor het festival is die van een stad in opperste concentratie: vlaggen en kleuren van de contrade overal, repetities van de trommelslagen en vlaggenwerpers, en een onderstroom van rivaliteit en trots. Op de dag zelf trekt iedereen historische kostuums aan en wordt de stad omgebouwd tot een middeleeuws decor.

Datum: laatste zondag van augustus (2026: 30 augustus) | Starttijd: optocht begint circa 16:00, tonnenrol rond 19:00 | Entree: gratis voor de straatoptocht, betaalde tribunes op de Piazza Grande beschikbaar. Reserveer je restaurant vroeg – de restaurants zijn op deze dag maanden vooraf volgeboekt. Parkeer vroeg in de lagere parkeerterreinen en neem de roltrap.

Praktische tips: parkeren, beste periode en route

Parkeren in Montepulciano

Montepulciano heeft een ZTL (Zona Traffico Limitato) in het historische centrum – met de auto het centrum inrijden is niet toegestaan. Parkeer altijd buiten de stadsmuren. Parcheggio San Donato (aanbevolen): groot betaald parkeerterrein aan de noordkant, vlakbij de Porta al Prato. Prijs circa €2/uur of €10/dag. Parcheggio P8 (Porta di Grassi): betaald terrein aan de zuidkant, dichter bij de Tempio di San Biagio. Prijs circa €1,50/uur. Vanuit meerdere parkeerterreinen zijn roltrappen en liften beschikbaar die je direct naar het historische centrum brengen. Tip: Zet de navigatie op "Parcheggio Montepulciano" – rijd niet verder als je de ZTL-borden ziet.

Beste periode voor een bezoek

Lente (april-mei): Aangenaam weer (15-20°C), alles in bloei, weinig drukte. Perfect voor wandelen en wijnproeverijen zonder wachttijden.

Vroege zomer (juni): Warm maar niet heet, alle terrasjes open, mooie lichtomstandigheden. Nog voor het hoogseizoen – een goede balans.

Late zomer-herfst (september-oktober): De vendemmia in september brengt de wijngaarden tot leven. Oktober is de beste maand voor Vino Nobile. Herfstlicht over de Val d'Orcia is van een schoonheid die moeilijk te beschrijven is.

Augustus: Heet en druk – maar als je er toch bent: het Bravìo delle Botti op de laatste zondag is elke ongemakkelijkheid waard.

Winter (november-maart): Rustig, koud en authentiek. De cantines zijn open en misschien wel het gastvrijst – geen wachtrijen, alle aandacht voor jou.

Combineer Montepulciano met de omgeving

Pienza (14 km, 20 min): Het "ideale renaissance-stad" van paus Pius II – een UNESCO Werelderfgoed borgo. Beroemd om zijn pecorino di Pienza kaas. Perfect voor een halve ochtend.

Montalcino (45 km, 50 min): De stad van de Brunello – een van de grootste rode wijnen ter wereld. Combineer voor een complete Zuid-Toscane wijndag: Vino Nobile in de ochtend, Brunello in de middag.

Bagni San Filippo (30 km, 35 min): Gratis thermale bronnen met spectaculaire witte kalksteen formaties. Een perfecte beloning na een dag lopen door de steile straatjes.

Val d'Orcia: De UNESCO-beschermde vallei tussen Montepulciano en Montalcino is op zichzelf al een reden voor een rijtoer. De cypressenlanen bij Bagno Vignoni en de panorama's bij San Quirico d'Orcia zijn iconisch.

Sample dagplanning vanuit hu Norcenni

8:45 vertrek vanuit hu Norcenni Girasole Village → 10:00 aankomst Montepulciano, parkeren bij Parcheggio San Donato → 10:15 begin klim langs Il Corso, stop bij Torre di Pulcinella → 11:00 cantina-bezoek (Cantina Ercolani gratis of Cantina Contucci aan de Piazza Grande) → 12:30 lunch bij Osteria Acquacheta (pici all'aglione) → 14:00 Piazza Grande, beklim de klokkentoren van het Palazzo Comunale → 15:30 rit naar Tempio di San Biagio (5 min) → 16:30 terugkeer naar Il Corso, afsluiting met Vino Nobile Riserva → 17:30 vertrek richting hu Norcenni → 18:45 aankomst, aperitivo bij het zwembad met de fles die je hebt meegenomen.